تبلیغات
نام شناسی و ریشه واژه ها - ریشه واژه های "مرد ، زن ، پسر ، دختـر، پدر ، مادر "در فارسی و عربی
نام شناسی و ریشه واژه ها
اگر كسانی كه نمی دانند خاموش باشند و نظری ندهند؛ هیچ اختلافی پدید نمی آید.

 

مرد ، هم ریشه با واژه مَرگ است .مرد بیش از زن به مرگ نزدیک است زیرا بیرون از خانه و در جست و جوی برآوردن نیازهای خانواده است .

زَن از زادن و زندگی است . زن ، زادن و زندگی هم ریشه اند.

دُختر از ریشه « دوغ » است که در میان مردمان آریایی به معنی« شیر « بوده و ریشه  واژه ی دختر « دوغ دَر » بوده به معنی « شیر دوش » زیرا در جامعه کهن ایران باستان کار اصلی او شیر دوشیدن بود . به  daughter  در انگلیسی توجه کنید . واژه daughter  نیز همین دختر است .  gh در انگلیس کهن تلفظی مانند تلفظ آلمانی آن داشته و  « خ » گفته می شده . در اوستا این واژه به صورت دوغْــذَر  doogh thar  و در پهلوی دوخت . دوغْدَر در اثر فرسایش کلمه به دختر تبدیل شده است .

اما واژه پسر ، شاید چیزی مانندِ « پوسْتْ دَر » بوده است . کار کندن پوست جانوران بر عهده پسران بود و آنان چنین نامیده شدند . «پوستْدَر» برای سادگی تلفّظ  به« پسر » تبدیل شده است . در پارسی باستان puthra   پوثرَ  ، در زبان پهلوی  پوسَـر  و پوهر  و در هند باستان پسورَه است  . در گویش تاتی اشتهارد هنوز به پسر می گویند « فور » و  در سنگسر « پور » می گویند .

در کردی فَیلی هنوز پسوند « دَر » به کار می رود . مانند « نان دَر » که به معنی « کسی است که وظیفه نان آوری خانواده را بر عهده دارد . »

حرف « پـِ » در « پدر » این گونه می نماید که از ریشه واژه « پاییدن » است . « پدر » به معنی پاینده « کسی که می پاید . » کسی که مراقب خانواده اش است و آنان را می پاید . پدر در اصل پایدر یا پادر بوده و جالب است که تلفظ « فاذر » در انگلیسی بیشتر به « پادَر » شبیه است تا تلفظ فارسی «پدر» .

خواهر ( خواهَر ) از ریشه «خواه » است یعنی آنکه خواهان آسایش خانواده است . « خواه + ــَر  یا ــار » . در اوستا خواهر به صورت خْـوَنــگْـهَر آمده است . در لُری حرف واو در « خوار » یا « هُوار » هنوز تلفظ می شود . در کردی ایلام و کرمانشاه « خْـوِشِـگ » گفته می شود که باز هم حرف واو تلفظ می گردد .

بَرادر نیز شاید در اصل « بَرا + در » باشد . یعنی کسی که برای ما کار انجام می دهد. کار انجام دهنده برای ما  و برای آسایش ما .

« مادر » نیز شاید به معنای  « پدید آورنده ی ما » باشد .

شاید پذیرش معنای پدر و مادر و دختر و برادر با توجه به کلمات انگلیسی FATHER / MOTHER / DAUGHTER /brother تا اندازه ای دشوار باشد . اما خوب است بدانیم که جایگاه اصلی آریاییان که احتمالاً شمال دریای مازندران بوده است  به سرزمین ایران نزدیک تر است تا سرزمین اروپا و آریاییانی که به اروپا کوچیدند زبانشان با مردمان بومی آنجا آمیزش یافت و واژگانی نوین در زبانشان پدید آمد . البته در ایران نیز همین حالت بود ولی کمتر .

هرچند اقوامی دارای زبانهای آریایی پیش از مهاجرت آریاییان در ایران بودند  ولی در اروپا که سرزمین آبادتری بود اقوام بیشتری به نسبت ایران در آن وجود داشت که زبانهای دیگری داشتند و زبان آریاییان در آمیزش با آنان بیشتر دگرگون شد . ضمناً این چند واژه در همه جای ایران این گونه تلفّظ نمی گردد . مثلاً کردها به مادر می گویند دالِگ،دایْک به پدر می گویند باوْگ یا باوْک به خواهر می گویند خْوِشِگ یا خْــوِشِک به برادر می گویند بِرا به پسر می گویند کُر . برای دختر چند واژه دارند . دویَت ( با ادغام یاء و واو ) / کَنیشک / کِچ / کیژ  . در تاتی ، گیلکی و دیگر زبانهای ایرانی جز فارسی نیز مانند کردی کلمات دیگری وجود دارد . مانند ریکا و کیجا به معنی پسر و دختر در شمال ایران .

جالب است که در عربی « رَجـُل : مرد » با  « رِجـْل : پا » هم ریشه است زیرا از اعضای بدنش پاهایش بیش از دیگر اندامها در خدمت او بودند . وظیفه اصلی مرد شتاب به این سو آن سو برای یافتن خوردنی بوده است .

« اِمــرَأة » نیز مؤنّثِ « اِمرَأ : انسان » است . پس « امرأة » یعنی « انسان مؤنث » .

در عربی نیز « اِبن : پسر» با گرفتن تاء تأنیث به « اِبنة » تبدیل شده است و « ابنة » نیز به « بِنْت » تغییر کرده است . پس « بَنات » به معنی «دختران » در اصل جمع « ابنة »  و به صورت « اِبنات » بوده سپس به « بَنات » تغییر شکل داده است .

جالب است که در عربی نیز همچون فارسی معنای لَبَن تغییر کرده و در کاربرد امروزی لبن به معنی شیر نیست . در عراق « لَبَن » که کوتاه شده «لَبَن رائب » است به معنی « دوغ » است و گاهی منظور عرب از لبن ، ماست است و امروزه در عربی به شیر خوردن می گویند : « حَلیب ». ماست نیز در گویش معلی عراق « رَوبة » و در عربستان سعودی « زُبادی » گفته می شود .

 اما « نِساء، نِسوان و نِسوَة » جمع های مکسّری هستند که از جنس خود مفرد ندارند . پس ناچاریم که مفرد آن ها را « امرأة » بگیریم .   عادل اشکبوس. دانش نامه نام ها و واژه ها





نوع مطلب : ریشه یابی چند واژه، 
برچسب ها : معنی پسر دختربرادر خواهر پدر مادر،
لینک های مرتبط :

سه شنبه 1396/08/23 ساعت 19 و 33 دقیقه و 47 ثانیه
باسلام واحترام وتشکر از زحماتتون
اگر میخواهید زبان پارسی رو بخوبی پیگیری کنید زبان بلوچی بهترین مرجع می باشد
دختر فارسی در بلئچی
دُحت
دُتّگ
دحتر
دُته
دوشنبه 1396/07/17 ساعت 18 و 52 دقیقه و 14 ثانیه
نقاط عالی در مجموع، شما به سادگی یک آرم جدید خواننده را به دست آوردید.
شما در مورد انتشار خود چه توصیه ای می کنید؟
که چند روز پیش ساخته بودی؟ مطمئنم؟
پنجشنبه 1396/07/6 ساعت 23 و 41 دقیقه و 49 ثانیه
ممنون از وبلاگ خوبتون
چهارشنبه 1396/05/18 ساعت 23 و 05 دقیقه و 30 ثانیه
اوستایی و پهلوی رو در گویش قوم بختیاری جستجو کنید
شاید خیلی زشت باشه که بگم بختیاریها به دختر میگن دو در انگلیسی هم همین تلفظ میشود چون ریشه گویشهای هندواروپایی یکی است خ در دوره ساسانیان گویش پهلوی اضافه شده وگرنه هر واژه ای که ق داشته باشه اکثرن ترکی و مغولیه!
سه شنبه 1395/07/27 ساعت 11 و 37 دقیقه و 22 ثانیه
سلام خسته نباشید
ممنون میشم معنی عَمِه که در فارسی اصیل است را بهم بگید غیر از خواهر پدر یک معنی فارسی قدیم هم دارد اونا میخوام

مثل عمو که به معنی افدر است
ممنون میشم به ایمیل بنده بفرستید
عادل اشکبوس
سلام کردها میمِگ می گویند.
پنجشنبه 1395/05/28 ساعت 08 و 22 دقیقه و 04 ثانیه
با تشکر از ارائه ی بحث زیبای ریشه یابی زبان. اما آیا می دانید چرا ریشه ی تمام زبانها در زبان مادری ما ایرانیان است؟
زبان فارسی مادر زبانها است. جهان قدیم ، جهانی بسیار کوچک و جایگاهی بوده است به نام ایران ویج. ایران ویج به معنی سرزمین نیاکان و یا همان انسانهای نخستین است. انسان در این سرزمین آفریده شده، سخن گفتن آموخته و رشد و پرورش و تکثیر و تکامل یافته است. سپس از این سرزمین به دیگر نقاط کوچ کرده است. ایران ویج در داخل خاک کنونی ایران بوده است.
یکشنبه 1395/03/9 ساعت 12 و 47 دقیقه و 44 ثانیه
آقا مهدی با احترام به نظریه همه زبانها ترکیه وزبان اول جهانه دخترزاینده نیست زن که شدزاینده میشه دختربازن فرق داره ودوخته درو بمعنی کسیه که هرکیو راه نمیده دوغدو هم کوتاه شیردوش است هم دختو یعنی دخترک-البته روسی هم باشه ترکیه!!پسر هم پس سریا پشت سر پدرچون بوده پشتیبان ونگهدارپس پدرمیباشد وبازم ترکیه!!
یکشنبه 1395/03/9 ساعت 12 و 35 دقیقه و 19 ثانیه
آقای اسماعیلی کلن هرواژه ای که از زبانهاریشه یابی نشه ترکیه مثلاسوکه چینیه ترکیه بعد هرواژه ای که سو داشته باشه ترکیه اردک که درفارسی توانای آبه فارسی نیست ولی درترکی پوشیدنیه معنیداروترکیه و....آب هم حتمن ترکیه وقتی آسمان و... ترکیه طرفم هی میگه نمیدانم چرا ترکیه؟؟ولی ترکیه
دوشنبه 1395/01/30 ساعت 11 و 31 دقیقه و 56 ثانیه
ممنون خیلی به درد خورد از مهرداد یاسمی هم ممنونم خیلی زیبا بود مرسی love
سه شنبه 1394/12/25 ساعت 15 و 26 دقیقه و 25 ثانیه
عالی بود ممنونم
دوشنبه 1394/08/11 ساعت 00 و 36 دقیقه و 17 ثانیه
سلام.ممنون به درد تحقیق مدرسم خورد
دوشنبه 1394/08/4 ساعت 19 و 38 دقیقه و 29 ثانیه
ممنون استاد
عالی بود
خوشمان آمد
سه شنبه 1394/07/28 ساعت 08 و 57 دقیقه و 43 ثانیه
قبل از ورود آریایی ها، اقوامی که در سرزمین ایران بود به زبانهایی مثل ترکی صحبت کی کردن (زبانهای التصاقی)، خیلی از ریشه های کلمات و تغییرات قواعد فارسی هم تحت تاثیر این زبانها بوده.
پنجشنبه 1394/07/2 ساعت 22 و 57 دقیقه و 36 ثانیه
سلام آیا راحت و روح هم ریشه اند ؟اگر هم ریشه اند چرا و اگر نیستند چرا؟
پنجشنبه 1394/07/2 ساعت 12 و 53 دقیقه و 55 ثانیه
سلام آیا راحت و روح هم ریشه اند ؟اگر هم ریشه اند چرا و اگر نیستند چرا؟
جمعه 1394/05/23 ساعت 01 و 25 دقیقه و 44 ثانیه
با سلام خدمت دوستان برای یافتم معنای واقعی کلمات فارسی باید به زبان کردی و لری دقت کرد
جمعه 1394/05/16 ساعت 15 و 08 دقیقه و 39 ثانیه
«هر جا که پرسش حل‌نشده‌ای در زمینهٔ فرهنگ
قوم‌های شرق باستان پدید آید ترکان بی‌درنگ دست خود را همان‌جا دراز می‌کنند»
جمعه 1394/05/2 ساعت 03 و 14 دقیقه و 13 ثانیه
با سلام و احترام
زبان ها به سرعت در حال تغییر اند. زبان های دارای قدرت بر دیگر زبان ها تاثیر می گذارند. از منابع قدرت زبان می توان به جمعیت، حکومت، دانش و دین اشاره کرد. ممکن است دو یا چند زبان در زمان های مختلف در این زمینه به صورت غالب و مغلوب در آیند. همچنین پیدا کردن ریشه کلمه هایی پایه مانند اعضای خانواده به این سادگی نیست. چون با زبان های دیگر هم ریشه هستند.
من هم عقیده دارم که باید زبان ها و گویش های پراکنده در این سرزمین مطالعه شوند. در ضمن استفاده از زبان انگلیسی به عنوان مورد مطالعه زبان های اروپایی درست نیست. چون این زبان ریشه ای آلمانی دارد که پس از تسلط 200 ساله فرانسویان، بسیار با فرانسوی آمیخته شده است. در مورد مباحث مطرح شده، جالب است بدانید واژه آلمانی معادل با دختر "Tochter" می باشد.
شنبه 1394/04/20 ساعت 11 و 31 دقیقه و 10 ثانیه
درباره مرد به باوردرست نرسیدم ولی زن برابر ژن وزاینده است ودختر هم دوخته دراست که دیر کسی روبه خودش راه میده پسر هم هنوزمطمئن نیستم ولی درباره ترکی کافیه ازهرزبانی یه چیزی رو نتونیم بگیم خودش ترکی میشهمثل:ماشین:ماشون-فکر:فیکیر-علم:عیلیم-خشخاش:هاش هاش-جانور:جنور-فلفل:بربر-آینه:آینا-دیوار:دووال-برایادگیری بیشتربه -جوک ما-ترکی فارسی برین
سه شنبه 1394/04/16 ساعت 17 و 37 دقیقه و 38 ثانیه
آقای اشکبوس من با توضیحاتتون خیلی خوب متوجه شدم متشکرم
یکشنبه 1394/02/20 ساعت 11 و 27 دقیقه و 12 ثانیه
استاد گرانقدر
نشانی ایمیل به همین منظور بود.
از دوستانی كه اعلام آمادگی خود رابه منظور عضویت در گروه ریشه شناسی اعلام كرده شماره موبایل خود راایمیل كرده اند سپاسگزارم.
maliheh_motaghayer@yahoo.com
متغیر
سه شنبه 1394/02/1 ساعت 14 و 15 دقیقه و 08 ثانیه
در ادامه نظر:
جواد
پنجشنبه 1393/05/2 ساعت 20 و 14 دقیقه و 58 ثانیه
اگه با زبان های محلی اطراف اصفهان اشنا بشی ریشه کلمات زبان فارسی پیدا می کنی مثلا به پسر میگند پوره به دختر دوت

باید بگم تو خوانسار به دختر میگن دِت و به پسر پیر
جمعه 1394/01/28 ساعت 14 و 53 دقیقه و 06 ثانیه
سلام بر استاد گرامی و دوستان علاقه مند به ریشه شناسی واژه. بنده گروهی را در واتساپ تشکیل داده ام به نام "ریشه شناسی" که استادان و محققان خوبی عضو این گروه هستند و اطلاعات ریشه یابی مستند خود را به اشتراک می گذارند و بحث می کنند. چنانچه کسی مایل است در این گروه فعالیت داشته باشد اعلام آمادگی خود را با ذکر شماره موبایل اطلاع دهد.
Maliheh_motaghayer@yahoo.com
با سپاس- متغیر
عادل اشکبوسسلام شما هیچ شماره ای ارائه نفرموده اید.
چگونه با شما تماس بگیریم
پنجشنبه 1394/01/27 ساعت 19 و 59 دقیقه و 06 ثانیه
با سلام:
قبلاً از مدیر سایت تشکر می کنم. ریشه شناسی کار واقعاً دشواری است و وقت زیادی می خواهد تا به اصل واژه «نزدیک» شویم. علمای زبانشناس بر اساس دیدگاه ها و در اختیار گرفتن ابزار مبوط به آن به سراغ واژه می روند. خوب هرکسی بسته به توان خود نظر خودش را می گوید. این نظرها تا به قطعیت نرسیده اند فقط نظرند و بس. یکی تأیید می کند دیگری رد می کند یکی نقد می کند ... کتاب های ریشه شناسی برای زبان فارسی کم است یا قابل دسترسی برای عموم نیست تا جائی که حتی یک فرد کم سواد (در حد خواندن و نوشتن) هم نظر می دهد! زبان مادری من ترکی است اما نمی پذیرم واژه های فارسی را در ترکی و ترکی را در فارسی جستجو کنیم (با واژه های دخیل کاری نداریم) چون کار می شود مثل «آب» که آنقدر این طرف و آن طرفش کردند شک می کنم که آب فارسی است!!! باز صد رحمت کتاب هایی مثل فرهنگ جامع زبان فارسی را که در حال چاپ هست. یک واژه طی چند هزار سال شکل عوض کرده و ندرتاً واژه ای که شکل خود را حفظ کرده باشد. گاهی تغییرات به شکلی است که دو واژه متفاوت از دو ریشه در تطورشان به صورت هم شکل در زبان امروزی به کار می روند آیا این دو هم ریشه اند؟!
ببخشید که زحمتتان دادم بدرود.
عادل اشکبوسسلام هم میهن گرامی از نوشتار زیبایتان لذت بردم.
یکشنبه 1394/01/23 ساعت 02 و 28 دقیقه و 11 ثانیه
نام ئاکان کردی است یاترکی باتشکر
یکشنبه 1394/01/23 ساعت 02 و 24 دقیقه و 16 ثانیه
باسلام واحترام ریشه نامهای ئاکان وآکان ترکی است یاکردی؟بسیار عجله دارم ممنون
پنجشنبه 1394/01/20 ساعت 12 و 34 دقیقه و 20 ثانیه
به این مهدی ترکه بگو همون سو در فارسی چند معنی داره یکیش سوچراغه-یکیش سمت وسو-اونوقت تودراومدی که سو ترکیه؟یعنی مابگیم سویچراغ یعنی آب چراغ؟یا ازین سورفت:ازین آب رفت؟اگر دوق در ترکی زاییدن بود دیگه ما حق نداریم به شیرودوق بگیم؟ مثل اون ترکی که دروبش نوشته هرچی دوتکراره ترکیه مث بابا نه نه-نوشتم بای بای غربی چی؟وق وق چی؟بع بع بره چی؟ماما گاو چی؟اینا همه ترکیه؟باز میگن چرا...؟بازم کلاس اولی
پنجشنبه 1394/01/20 ساعت 12 و 04 دقیقه و 54 ثانیه
امیدراست میگه تراخ یعنی چراغ توریعنی توری =وسیله ای که چراغش اندازه چراغ تور نورداره-پس تراکتور ترکیه
قامفوتر:قان قان نداره ولی فن آن فوت میکنه پس کامپیوترم ترکیه
پنجشنبه 1394/01/13 ساعت 03 و 37 دقیقه و 43 ثانیه
خودتان اشاره کرده اید وازه دختراز «دوغ» درست شده، ولی معنایی ان را درست نفرموده اید.بایدعرض کنم کلمه « دوغ» ترکی است به معنای زادن.در ترکی زایده شده و تولد را دوغدو می گویند.مثلا جمله ی مادر بچه زایید را می گویند آنا اوشاق دوغدو. حتی درکتابها هست که نام مادر زرتشت هم دوغدو بوده است. پس دختر با همان ریشه یابی شما می شود کسی یا موجودی که می تواند عمل زاییدن را انجام دهد. همین کلمه ذوغ را ما ذر ترکیب دوغلو که به غلط دوقلوهم نوشته می شود.و باز به اشتباه این ترکیب را دو+ غلو تصورمی کنند می بینیم دوغلوهم ترکی هست یه معنی کسانی که باهم زاییده شده اند می بیند که وازه دوغ درآن دیدهمی شود وآن « دو» به معنای« 2 » نمی باشد بلکه جزیی از « دوغ» هست . بنابراین گفتن و به کار بردن ترکیباتی مانند سه غلو وچهار غلوو.....درست نمی باشد
دوشنبه 1393/11/27 ساعت 11 و 54 دقیقه و 36 ثانیه
سلام عمو عادل فکر کنم پسر از کلمه پاسار یا پاسدار یا نگهبان گرفته شده . البته ما هنوز به خانه های روستای که چیزی شبیه قسمتی از سقف که جلو میاد تا مانع از ریزش برف و باران به داخل خانه یا دیوار شود پاسار هم میگویم که همان معنی نگهبان خواهد بود... خواهر هم فکر کنم مثل کلمه خوایر در زبان لکی و لری باشه که خوا = خدا و یر یا یار = یاری رسان ... یا در کل به معنی یاری رسان به خدا یا صاحب خانه باشه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


نمایش نظرات 1 تا 30
درباره وبلاگ


*پژوهشگر در زمینه ریشه یابی نامها و واژه ها

مدیر وبلاگ : عادل اشکبوس
نظرسنجی
آگاهی ها و نگاشته های این تارنما از نگاه شما چگونه می باشد ؟






آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
شمارنده سایت