نام شناسی و ریشه واژه ها
اگر كسانی كه نمی دانند خاموش باشند و نظری ندهند؛ هیچ اختلافی پدید نمی آید.
درباره وبلاگ


*پژوهشگر در زمینه ریشه یابی نامها و واژه ها

مدیر وبلاگ : عادل اشکبوس
نظرسنجی
آگاهی ها و نگاشته های این تارنما از نگاه شما چگونه می باشد ؟







معنای نام ماه­های میلادی و قمری

مارس: خدای جنگ/ آپریلیس: / مایوس: / یونیوس: / کوِنتیلیس: پنجم / سِکستیلیس: ششم / سِپتِمبِر: هفتم / اوکتوبِر : هشتم / نوِمبِر : نهم / دیکِمبیر یا دیسِمبِر: دهم

نام ماه­های میلادی پیش از میلاد مسیح در روم باستان به کار می­رفت؛ آنان سال را دوازده ماه نو می­گرفتند. زیرا دانش ستاره­شناسی آن قدر پیشرفته نبود و آنان نیز همانند عرب­ها و دیگر مردمان باستان سال را بر مبنای 12 ماه نو می­پنداشتند و آن­گاه از اینکه هر چند سال چیدمان ماه­ها به می­ریخت سر در گم می­شدند. به گفتۀ «پلوتارخ» پادشاهی به نام «نوما» به این اختلاف یازده روزۀ سال قمری در برابر سال خورشیدی پی برد و تصمیم گرفت هر دو سال یک ماه به سال بیفزاید و ماه «یانواریوس» و «فِبرواریوس» را به عنوان ماه اول و دوم به سال افزود و بدین­گونه معنای نام­ها نیز از دلیل نامگذاری خود بیرون رفت. مثلاً ماه کونتیلیس که به معنای پنجم است به ماه هفتم تبدیل شد و ماه­های دیگر هم از معنای اصلی فاصله گرفتند. امروزه ما می­دانیم که این یازده روز نیز درست نیست؛ زیرا یک سال خورشیدی 365 روز و پنج ساعت و 49 دقیقه است. اگرچه این 5 ساعت و اندی شاید چیزی نباشد؛ ولی در هر 33 سال 8 روز و در هر 99 سال 24 روز می­شود. پس باز هم زمان ماه­ها به هم می­ریخت.

ریشۀ نامگذاری ماه­های قمری بر اساس عقاید اسلامی با ریشۀ آن در روزگار جاهلیّت عرب فرق دارد. پس از اسلام معانی ظاهری نام­ها متحوّل و زیباتر شد. مثلاً گفته می­شود رمضان نام خداست.

محرَّم: از ریشۀ «حَرَّمَ » به معنای «حرام کرد» گرفته شده و نخستین ماه از ماه­های قمری است.

گفته می­شود ریشۀ نامگذاری­اش این است که در این ماه در روزگار جاهلیّت جنگ بر مردم حرام بوده است؛ ولی به این نظریّه با توجّه به اینکه نام پیشین آن صفر الأوّل بوده و در آن نیز جنگ می­شده می­توان خُرده گرفت.

همچنین گفته شده است که چون محرم و صفر پس از ماه ذی الحِجّه یعنی بعد از مراسم حج است و آنجا که بعد از این مراسم، مکّۀ شلوغ ناگهان خالی می‏شد، نام دو ماه محرم و صفر را نام صفران نهادند که به معنای خالی است و بعدها، نام ماه اوّل محرَّم و ماه دوم صفر ماند.

 نظر دیگر که به نظر می­آید پذیرفتنی ­تر می­نـماید این است که پس از اسلام نام ماه صَفَرالأوّل به مُحَرَّم تغییر کرد.

صَفَر: از ریشۀ صِفْر و به معنای تهی شدن است؛ از آنجا که پس از مراسم حج مکه تقریباً خالی از جمعیت و حاجیان می‏شد این گونه نامیده شد.

نظر دیگر آن است که این ماه پس از دو ماه ذی القَعدة و ذی الحجّة بود که جنگ در آن دو حرام بود. در ماه صفر شهرها و روستاها برای جنگ خالی می­شد؛ لذا صَفَر نامیده شد.

ربیع‏الاول و ربیع‏الثانی: ربیع از ریشۀ «ر ب ع» به معنای بهار و خرّمی است و سومین و چهارمین ماه از ماه­های قمری‏ هستند و همان گونه که از ظاهر آنها پیداست ربیع الاول و ربیع الثانی یعنی بهار اول و بهار دوم. در گذشتۀ دور دانش جغرافی آن قدر پیشرفته نبود که دریابند ماهی را که بهار می­نامند با توجه به اینکه سال قمری بر اساس دوازده چرخش ماه به دور زمین می­باشد یازده روز کم دارد؛ لذا این ماه مثلاً پس از 16 سال در زمستان واقع می­شود. این اشتباه در سال رومی باستان و در سال بسیاری از مردمان باستان نیز بود که بر اساس دوازده بار چرخش ماه به دور زمین سال را 355 روز می­گرفتند؛ لذا اقوام باستان همه حیران بودند که چرا ماه­ها ثابت نیستند. شاید نیز ماه­های عرب بر اساس حرکت خورشید بوده است.

جُمادَی الاولی و جُمادَی الآخِرة:  جُماد در لغت از ریشۀ «ج م د» به معنای خشک و سخت شدن است و جُمادَی الاولی و جُمادَی الآخِرة پنجمین و ششمین ماه از سال قمری هستند. ازآنجاکه این دو ماه خشک بوده جُمادی نامیده شده بود.

رجب: از ریشۀ «ر ج ب» به معنای بزرگ است و هفتمین ماه از سال قمری است؛  این ماه را گرامی می­داشتند و در آن نـمی­جنگیدند و آن را رجب به معنای بزرگ نامیدند. رجب در پیش از اسلام، گرامی بود.

نظریۀ دیگری نیز وجود دارد: رجب را میتوان از ریشۀ سامی آرامی ریزبا (رِجبا، خورشید، تابستان) یا از سامی غربی رشپ (ایزد آتش) گرفت. رجب در اصل به معنای ماه گرما و تابستان بوده است.

شعبان: از ریشۀ «ش ع ب» و به معنای، شعبه و گروه و هشتمین ماه از سال قمری است که در ریشۀ نامگذاری آن دو نظر گفته شده است:

1.       به دلیل اختلاف عرب‏ها در جست و جوی آب هر کدام به راهی می‏رفتند و چند شعبه ایجاد می‏شد.

2.       زیرا در این ماه جنگ آزاد بود و قبایل برای جنگیدن شعبه شعبه یعنی پراکنده می‏شدند.

رمضان: از ریشۀ «ر م ض» به معنای گرم و سوزان و نهمین ماه از ماه‏سال قمری است؛ رمضان از رَمضاء به معنای  ریگستان داغ و سوزنده است و از آنجا که در این ماه گرما به اوج خود می­رسیده آن را چونین نامیدند.

شَوّال: از ریشۀ شالَ به معنای برداشت، بلند کرد است.

نظریّۀ دیگری نیز در این باره وجود دارد: نام رمضان از نام رمثانه عبری یعنی ماه شدّت گرما گرفته شده و با کلمه معادل و شناخته شدۀ عربی رمضان جایگزین شده است.

دربارۀ ریشۀ نام شوال نیز، چند نظر وجود دارد که اوّلی را اغلب درست­تر می­دانند.

1.       در این ماه شتران ماده برای جفتگیری دم خود را بالا می­بردند و شالَ یعنی بالا برد و شَوّال بر وزن فعّال یعنی بالا برنده. در زبان عامیانۀ عربی هنوز فعل شیلْ به معنای بردار به کار می­رود.

2.       نام ماه شوّال از نام ماه سامی مندایی شُمبلت (ماه کاسته شدن گرما) یعنی آغاز و مقدمۀ زمستان ساخته شده است.

3.       به خاطر شیر شتران آبستن، یا قطار کردن شتران به منظور سفر به این عنوان نامیده شد.

4.       در این ماه ، سیر و شکار می‏کردند و از خانه‏های خود، بیرون می‏رفتند.

ذو القَعدة: ذو یعنی دارنده و قعدة یعنی نشستن و از آنجا که در این ماه در جاهلیّت دست از جنگ می­کشیدند؛ آن را چونین نامیدند.

ذو‏ الحِجّة: ذو یعنی دارای و الحِجّة به معنای حج است؛ از آنجاکه این آخرین ماه سال و مقدّس بود و در آن دست از جنگ بر می­داشتند و برای سفر حج آماده می­شدند ؛ آن را این­گونه نامیدند. در فارسی نیز اسفند به معنای مقدّس است.

در عرب پیش از اسلام به تقلید از یهود هر سه سال، یک ماه اضافی در سال بعد در نظر می‌گرفتند که «نَسیئة« نامیده می­شد. سیزده ماهه شدن یکی از سال­ها موجب می‌شد که تقویم قمری جابجا نشود.

عرب­ها به این کار «نَسیء» می­گفتند. بعدها با ظهور اسلام، قرآن این کار را حرام اعلام کرد: ﴿إِنَّـما النَّسیءُ زیادةٌ فی الکُفر﴾ (توبه: 37)

این روش محاسبه در واقع ابداع یهودیانی بود که آنها هم بر اساس تقویم قمری کار می‌کردند و حدود 1600 سال پیش یعنی دویست سال قبل از اسلام پایه گذاری شد و در جزیرةالعرب هم از آن استفاده می‌شد. (رجوع شود به الآثار الباقیة و حاشیۀ ‌التفهیم بیرونی از جلال همائی صفحۀ 225.)

در سال دهم هجری آیه­ای نازل شد که این روش محاسبه تقویم را کار کافران دانسته و دستور داده که همه سال­ها باید فقط دوازده ماه داشته باشند. آیات 36 و 37 سوره توبه:

﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللهِ اثْناعَشَرَ شَهْراً فی‏ کِتابِ اللهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدِّینُ الْقَیِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ وَ قاتِلُوا الْمُشْرِکینَ کَافَّةً کَما یُقاتِلُونَکُمْ کَافَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ مَعَ الْمُتَّقینَ

إِنَّـمَا النَّسی‏ءُ زِیادَةٌ فِی الْکُفْرِ یُضَلُّ بِهِ الَّذینَ کَفَرُوا یُحِلُّونَهُ عاماً وَ یُحَرِّمُونَهُ عاماً لِیُواطِؤُا عِدَّةَ ما حَرَّمَ اللهُ فَیُحِلُّوا ما حَرَّمَ اللهُ زُیِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرینَ﴾

ترجمۀ آیات: شمارۀ ماه­هاى سال نزد خدا دوازده ماه است. این تعداد را خداوند از همان روزى که آسمان­ها و زمین را آفرید در جهان هستى مقرّر کرد. از این دوازده ماه، چهار ماه ( رجب، ذى القعده، ذى الحجّه و محرّم) ماه­هاى حرام­اند که جنگ در آنها ممنوع است. این است آن دینى که مصالح بندگان را تأمین و امور زندگى آنان را اداره مى کند، پس مبادا در این ماه هاى حرام با ارتکاب گناه، به ویژه با برپایى جنگ بر خود ستم کنید. و با همه مشرکان بجنگید، چنان که آنان نیز با همه شما مى جنگند، و در جنگ ها تقواى الهى را رعایت کنید و حدود او را محترم شمرید و بدانید که خدا با تقواپیشگان است و آنان را پیروز مى گرداند.

جز این نیست که تأخیر انداختن ماه­هاى حرام از زمان خودشان تغییر دادن حکم خداست و کفر است و مشرکان کفرپیشه با این کار بر کفر خویش مى افزایند. با این کار نادرست سایر کافران نیز به گمراهى کشیده مى شوند. کارشان بدین گونه است که ماه حرام را یک سال حلال مى شمرند و حرمتش را براى ماه بعد قرار مى­دهند و سال دیگر حرمت آن را باز مى­گردانند و بدین طریق حرام و حلال را جابه جا مى کنند تا تعداد آنچه حرام مى شمرند با تعداد آنچه خدا حرام کرده است یکسان باشد، از این رو آنچه را خدا حرام کرده است حلال مى شمرند، هر چند تعداد آن را حفظ مى کنند. کارهاى ناروایشان براى آنان آراسته شده است و خداوند به کافران توفیق هدایت و دستیابى به سعادت را نخواهد داد.

عادل اشکبوس. دانش نامه نام ها و واژه ها. انتشارات مدرسه





نوع مطلب : زبان عربی، 
برچسب ها : معنی ماه های قمری، معنای نام ماه­های میلادی و قمری، وجه تسمیه ماههای میلادی، وجه تسمیه ماههای قمری،
لینک های مرتبط :
دوشنبه 1394/04/29 ساعت 23 و 29 دقیقه و 38 ثانیه
جمادی به معنی خشک است نه زمستان
دوشنبه 1394/04/8 ساعت 23 و 29 دقیقه و 22 ثانیه
سلام، خیلی دلم میخواد بدونم آیا این چیزی که نوشتید با عقل خودتون جور در میاد...
جمادی الاول تو تابستون بوده ولی آب یخ میزده
دو ماه بعدش که رمضان بوده، هوا گرم و سوزان میشده
واقعا این شد وجه تسمیه؟؟
عادل اشکبوسسلام
دوباره با دقت بخوانید
دوشنبه 1394/01/31 ساعت 11 و 27 دقیقه و 05 ثانیه
کاش یه مقدار به واقعیت نزدیکتر میکردی...ماههای عربی مذخرفترین و خنده دار ترین معانی رو میده
یکشنبه 1394/01/30 ساعت 02 و 40 دقیقه و 43 ثانیه
مگر رمضان در زمستان م
هم نیست هم در تابستان پس این چه اسمیست
چهارشنبه 1393/11/1 ساعت 01 و 10 دقیقه و 56 ثانیه
اصلا علمی وجالب نبود.
شنبه 1393/06/29 ساعت 19 و 53 دقیقه و 47 ثانیه
سلام این استنباط اشتباه است ماه های قمری از زمان حضرت آدم به همین اسامی بودند واین اسمها جنبه ی معنوی دارندنه ظاهر
چهارشنبه 1393/04/25 ساعت 21 و 33 دقیقه و 03 ثانیه
برا منم همیشه سوال بوده،واقعا" ماه عربی آیا به تحریف نرفته؟چرا هیچ فرد باسواد و عالم و دانشمندی رسیدگی نمیکند؟؟ تا کی ما مسلمانان باید شبهای قدرمان گم شود؟راستی هیچ وقت این سوال را از خودمان پرسیده ایم چرا دعاهامان مستجاب نمیشود؟یکی بیایدبه وضعیت مسلمانی ماو یکسری مسائل رسیدگی کند . درد یتیمی سیعه را دارد نابود میکند . هشدار.... یا ایها الذین آمنوا.........
پنجشنبه 1393/03/22 ساعت 13 و 33 دقیقه و 41 ثانیه
سلام خداقوت
خوشحال میشم با شما تبادل لینک داشته باشم منتظر خبرتون هستم
یاعلی
عادل اشکبوسسلام این وبلاگ تخصصی درس عربی است.
یکشنبه 1392/12/25 ساعت 20 و 18 دقیقه و 25 ثانیه
خیلی جالب نبود .
دوتا ماه از فصل بهار بعد بلافاصله دوتا ماه از فصل زمستون؟؟؟ تازه بعدش تابستون!!
اگر اولین باری که نامگذاری شده هم حساب کنیم بهار و تابستون پشت هم نمی افتد/.
مطلب دیگر اینکه تاریخ عرب قبل از اسلام تا چند سال مکتوب هست؟ به چه قلمی ؟
-
سلام
من در باره رمضان اطلاعات زیادی می خواهم لطفا عیمل کنید
دوشنبه 1392/02/2 ساعت 10 و 14 دقیقه و 06 ثانیه
جالب بود ممنون
یکشنبه 1391/11/8 ساعت 14 و 28 دقیقه و 19 ثانیه
خیلی ممنون به خاطر اطلاعات شما که من آگاه کرد.
دوشنبه 1390/10/19 ساعت 11 و 01 دقیقه و 29 ثانیه
بعضی ها بخاطر تعصب که از نظر اسلام محمدی بسیار منفوراست (والآن آنرا بعنوان غرور وگاهی غرور ملی تقدیس می کنیم ) حتی مباحث علمی را به عمر می چسبانند. بابا برو نهج البلاغه را بخوان تا متوجه بشی که عمر وعده پیروزی بر ما داشته است . تاچه حد مطمئن هستیم که راه درست داریم طی مکنیم وتعصبمان تأثیری بر عقایدمان نداشته است؟
شنبه 1390/07/16 ساعت 20 و 57 دقیقه و 33 ثانیه
با سلام.
تقویم قمری (هلالی) که امروز مورد اسفاده قرار می کیرد تقویمی است که در زمان خلافت عمر که دست به تعقیرات بنیادی در اسلام محمدی(ص)
زد درست شده و هیچکونه ربطی به قرآن و محمد (ص) ندارد و متاسفانه بااین عمل یک بحث علمی را به قرآن تحمیل نمودند .
.اعراب هم بر مبنای قرآن سوره 24 آیه 35 خداست نور آسماتها وزمین......میتوان چنین تصور نمود که به تفکر خورشید مرکزی اعتقاد داشته وبر همین مبنا بود که تقویمی را که از اصلاح تقویم سریانی بود را پذیرفتند .ماههای عربی اصولا برمبنای سال شمسی درست شده وآن هم می باید ثابت بوده باشد همانطور که از نام ماهها و نام جشن ها هویدا است.
"سری ماههائی که حالا به وسیله مسلمانان استفاده میشود را سری قدیمی مکه می نامند که تعیین شده بود از روی اتفاقات مهمی که در آن زمان رخ می داده و نامهای سری مکه عبارت بودند از
1- صفر الاول 2- صفرالاخر 3- ربیع الاول 4- ربیع الاخر 5- جمادی الاول 6- جمادی الاخر 7- رجب 8- شعبان 9- رمضان 10- شوال 11- ذوالقعده 12-ذوالحجه
1دارند)
6- ماه شعبان به معنی انشعاب طوایف و گله ها در صحرا
7- سه ماه دیگر رجب - ذوالقعده- ذوالحجه از روی جشنها گرفته شده است. در ماه رجب جشنی برگزار می شده در مکان مقدس که شتر و گوسفند قربانی می نمودند و ریشه لغت به معنی بیم داشتن یا احترام گذاردن می باشد.
8- دو ماه دیگر نسبت داده شده به ماه زیارت رفتن. ذوالقعده به ماه جلسه یا نشست معروف است The month of sitting. این نام را برای این انتخاب نمودندچون هیچگونه سفری در این ماه انجام نمی شده و یا هیچگونه گردش و شکاری در آن ماه صورت نمی گرفته نام ذوالحجه از خود مراسم حج گرفته شده است."
خلاصه ای از سایت www.salamtwo.com
با تشکر:
م-مهدی
یکشنبه 1390/06/6 ساعت 01 و 31 دقیقه و 42 ثانیه
سلام

من مطلبی درخصوص ماههای قمری درنشانی زیرنوشتم كه قدری بامطالب شمامتفاوته اگه مایل بودین مطالعه فرمایید.

http://naser23.persianblog.ir/
عادل اشکبوسسپاس ناصر عزیز
چهارشنبه 1390/05/19 ساعت 22 و 33 دقیقه و 32 ثانیه
سلام. ممنون بابت اطلاعات داده شده. ولی با توجه به دانسته های من و آنچه در تاریخ آمده است، بعضی توضیحات داده شده در وبلاگ شما درست نیست. لطفا به لینک زیر مراجعه کنید:
http://calendar.ut.ac.ir/Fa/CalHistory/CalHistory3-2.asp
عادل اشکبوسسپاس رضای عزیز
دوشنبه 1389/04/7 ساعت 11 و 18 دقیقه و 25 ثانیه
خیلی جالب بود
پنجشنبه 1389/02/16 ساعت 01 و 09 دقیقه و 17 ثانیه
با سلام معنای (( مكه )) چیست؟
دوشنبه 1388/12/10 ساعت 01 و 25 دقیقه و 53 ثانیه
ممنون آقای اشکبوس عزیز.
سپاسگذارم .بابت سایت کامل و جالبتون هم ممنون و خسته نباشید
یکشنبه 1388/12/9 ساعت 23 و 11 دقیقه و 15 ثانیه
سلام استاد مطلب بسیار مفیدی بود استفاده کردم موفق باشید
یکشنبه 1388/12/9 ساعت 13 و 11 دقیقه و 53 ثانیه
سلام دوست عزیز
مطالب جالبی دارید. من شما رو لینک کردم شما هم منو با نام زیر لینک کنید
فقط با همین اسم و کامل لطفا:

$$$ آلیس کوچولو $$$

http://ashpazkocholo.mihanblog.com

یکشنبه 1388/11/11 ساعت 12 و 44 دقیقه و 12 ثانیه
سلام
من دقیق متوجه نشدم چرا طبق وجه تسمیه نامها دو ماه سوم و چهارم بهار است و پنجم و ششم زمستان است و باز نهم تابستان است.
اگر اون اختلاف یازده روز رو هم حساب نکنیم که به علم نجوم وارد نبودند احتمالا اینقدر می دونستند که اول بهار بعد تابستان بعد پاییز و زمستان است.
یه سوال دیگه شتران طبق ماههای قمری جفت گیری میکنن یا طبق ماههای شمسی؟(یعنی همیشه تو تابستون بوده یا طبق گردش ماه چون بعید به نظر میرسه رفتارشون طبق ماه باشه احتمالا طبق طبیعت باشه)
نصف سال قمری طبق آب و هوا نام گذاری شده که خودشون هم یه سال باید حس کنن تو رمضان (اوج گرما) سرده یا جمادی (اوج سرما) گرمه حالا نجوم نمیدوستند ولی گرمی سردی رو که حس میکردند خلاصه دلچسب نیست توضیحات نام گذاریشون. من شنیدم هر چند سال ماهها رو جا به جا میکردند که مثلا ربیع بیفته تو بهار این نظر درسته به نظرتون؟(اینطوری تاریخ به هم می ریزه نمیشه اعتماد کرد بهش)
جمعه 1388/11/9 ساعت 22 و 45 دقیقه و 58 ثانیه
مطلب جالبی بود، ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


پیوندهای روزانه
پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
X بستن تبلیغات




شمارنده سایت