عادل اشکبوس شنبه 1394/01/29 ساعت 21 و 49 دقیقه و 14 ثانیه نظرات ()
نتیجه تصویری برای تایباد

ریشۀ نام تایْباد

تایباد در گذشته باخرز نامیده می­شد. لغتنامۀ دهخدا دربارۀ ریشۀ نام باخرز می‌نویسد: «باخرز ناحیه­ای است دارای قریه‌های بزرگ که میان هرات و نیشابور واقع شده و اصل آن باد هرزه است.» حافظ ابرو در کتاب جغرافیای تاریخی‌اش می‌نویسد: «ولایت باخرز در قدیم آن را بادهرزه نوشته‌اند، یعنی محلّ باد ناحیتی است.» جغرافیای سیاسی کیهان می‌نویسد: «باخرز ظاهراً در اصل بادهرزه بوده، زیرا که در محلّ وزیدن بادهای سخت واقع شده است.»

 در مِرآتُ البُلدان ناصری آمده است: «باخرز در اصل بادهرزه بوده، زیرا جای وزیدن بادها است.». اسفرازی می­نویسد: «باخرز نام بلوک پهناوری است واقع در میانه هرات و نیشابور و کلمۀ باخرز در زبان پهلوی بادهرزه بوده زیرا آنجا وزیدنگاه بادهاست.» بنابراین آنچه از کتب تاریخی دریافت می­شود این است که نام باخرز در اصل بادهرزه یا بادهرز بوده است و ریشه در عواملی طبیعی دارد؛ زیرا محلّ وزش بادهای سخت است و باخرز جایگاهی میان هرات تا نیشابور بوده، بنابراین باخرز در گذشته بسیار بزرگ­تر از امروزه بوده و تایباد بخشی از سرزمین اصلی باخرز را در برگرفته است.

ریشۀ نام تایباد:

 در لغتنامۀ دهخدا آمده­است: «تایباد که در برخی کتب جغرافیایی «تایاباد» و «طایباد» آمده اکنون در تداول مردم «طیبات» تلفظ می‌شود و نام قصبۀ مرکزی بلوک پایین ولایت باخرز و خواف، به سرحد ایران و افغانستان است، ولی در خاک ایران واقع شده است.»

 در فرهنگ عمید آمده­است: «تایباد قصبه­ای است از توابع باخرز و مرکز پایین ولایت، دارای چهار هزار نفر جمعیّت و سابقاً طیبات نامیده می‌شد و گویند اصل آن تائب­آباد و یا تایاباد و طایباد بوده است.»

 در حبیب السیر آمده است: «تایباد قریه­ای است از باخرز و از آنجاست عارف مرشد شیخ زین­الدین پیر امیر تیمور، صاحب قرآن و اصل در آن تایب­آباد بوده و تایباد مخفّف آن است.»

 برخی از مردم دربارۀ ریشۀ نام تایباد گویند: «طیبات» نام اصلی تایباد است، یعنی جایگاه پاکان و برگزیدگان.

 گروهی نام اصلی تایباد را «تی باد» یعنی جایی که  بادهای شرقی تـمام می­شود می­دانند.

 مردم تایباد بر این باورند كه در تایباد و پیرامون آن بادی می‌وزد كه مدّت وزش آن در یک شبانه روز دوازده ساعت است، كه آن 12 ساعت را «تای» می­نامند؛ از این رو به این شهر «تای‌ باد» گفته­اند.

 بنابراین تایباد همان «تای باد» است و ریشه در عوامل طبیعی که بادهای هرز می­باشد دارد.

تایباد در‌گذشته «مغول‌آباد»، «باخرز»، «طیِّبات»، «‌طایباذ»، «تائی­آباد»، «تایب­آباد»، «تایاباد»، «تایاباذ»، خوانده می‌­شد. نام نخست تایباد «مغول­آباد» بود؛‌ زیرا مغولان در آغاز سدۀ هفتم هجری قمری به این سرزمین آمدند و خانه گزیدن بعدها این محل در اثر بیماری طاعون تهی از مردمان و ویران گردید. سال­ها بعد، بار دیگر مردم در آنجا خانه ساختند.

در دانشنامۀ جهان اسلام دربارۀ تایباد چنین آمده است:

پیشینۀ تایباد به نام­های تایاباذ، تایاباد، دیه­باد هم آمده است. درگذشته ظاهراً در مسیر یکی از شاخه­های جادّۀ ابریشم قرار داشته است. در دورۀ اسلامی جادّۀ نیشابور به بوشَنْج و هرات از آن می­گذشت. پیش از حملۀ مغول، به نوشتۀ سمعانی (متوفّای 562)، تایاباذ از قریه­های بوشنج هرات به شمار می­آمد و ابوالعلاء ابراهیم بن محمّد تایاباذی فقیه اهل آنجا بود. (ج 1، ص 444) یاقوت حموی در قرن هفتم همان مطالب سمعانی را دربارۀ تایباد نقل کرده و آن را «تایاباد» و همچنان از «اعمال » هرات ضبط کرده است. (ج 1، ص 816) عادل اشکبوس.دانشنامه نامها و واژه ها/انتشارات مدرسه