تبلیغات
نام شناسی و ریشه واژه ها - ویژگی های لهجه تهرانی
  • http://s1.picofile.com/file/6436051306/Picture_47.jpg

    میدان بهارستان
    بعضی‌ از تفاوتهای‌ مهم‌ آوایی‌ فارسی‌ تهرانی‌ با فارسی‌ نوشتاری‌ بدین‌ قرار است‌:

    ــ مصوت‌a قبل‌ از صامتهای‌ غُنه‌ m و n به‌ u بدل‌ می‌شود، مانند نان nan> نون‌ nun ، بادام‌ badam> بادوم‌ badum.

    ــ مصوت‌ a قبل‌ از a ، در صورتی‌ كه‌ بین‌ آنها صامت‌ h قرار گرفته‌ باشد به‌ a بدل‌ می‌شود، مانند بهار bahar> باهار bahar، بهانه‌ ne ¦baha < باهانه‌ bahane .

    ــ مصوت‌ a در تكواژ «ن َ ـ » ( na- ) قبل‌ از تكواژ «می‌» ( mi- ) به‌ e بدل‌ می‌شود، مانند ن َ ـ می‌ ـ گوید na-mi-guyad > ن ِ ـ می‌ ـ گوید ne-mi-guyad .

    ــ مصوت‌ a درهجای‌ مقدّم‌ تحت‌تأثیر مصوت‌ i در هجای‌ بعد، گاه‌ e تلفظ‌ می‌شود، مانند رَسیدن‌ rasidan > رِسیدن‌ residan ، زَمین‌ zamin > زِمین‌ zemin .

    ــ مصوتهای‌ e و o در هجاهای‌ باز و پیش‌ از هجاهایی‌ كه‌ دارای‌ مصوتهای‌ i و u هستند، در برخی‌ از موارد به‌ i و u بدل‌ می‌شوند، مانند بِگیر begir > بیگیر bigir ، هُلو holu > هولو hulu .

    ــ مصوت‌ e در مجاورت‌ صامتهایی‌ همچون‌ c ، s و g گاه‌ به‌ i بدل‌ می‌شود، مثل‌ چه‌ e c > چی‌ i c ، شِش‌ es s < شیش‌sis ، نِگاه‌ h ¦nega > نیگا ¦niga ، مكانیك‌ nik ¦
    ــ مصوت‌ مركّب‌ ow در پایان‌ كلمات‌ غالباً به‌ شكل‌ o تلفظ‌ می‌شود، مانند نو now > no ، برو borow > boro .

    ــ صامت‌ r در صورتی‌ كه‌ در پایان‌ كلمه‌ و پس‌ از مصوت‌ قرار گرفته‌ باشد، در واژه‌های‌ پربسامد حذف‌ می‌شود، مانند چطور cetor > چطو ceto . اگر پیش‌ از r ، a بیاید ، گاه‌ a به‌ e بدل‌ می‌شود: اگر agar > اگه‌ age ، مگر magar > مگه‌ mage .

    ــ صامت‌ z نیز گاه‌ در پایان‌ كلمه‌ و بعد از مصوت‌ حذف‌ می‌شود، مثل‌ هنوز hanuz > هنو hanu ، امروز emruz > امرو emru ، چه‌ چیز ce ciz> چی‌چی‌ cici.

    ــ صامت‌ میانجی‌ h ، در الحاق‌ حروف‌ اضافه‌ «به‌» و «با» به‌ ضمایر متصل‌ غیرفاعلی‌، افزوده‌ می‌شود، مانند ( به‌ او = ) بِش‌ be-s > بهش‌ be-h-es ، (با شما =) باتون‌ -tun ¦ba > باهاتون ba-h-atun. چنانكه‌ مشاهده‌ می‌شود، مصوتی‌ كه‌ ضمیر را به‌ «با» متصل‌ می‌كند، معمولاً ¦a تلفظ‌ می‌شود.

    ــ از خوشه‌های‌ صامت‌ سایشی‌ + انسدادی‌ و غُنه‌ دندانی‌ + انسدادی‌ (مانند st و nd و xt و k s ) آخر واژه‌، غالباً صامت‌ دوم‌ حذف‌ می‌شود؛ مثلاً، دست‌ dast > دس‌ das ، چند and c > چن‌ an c ، خشك‌ k xos > خُش‌ xos ، وقت‌ vaxt > وَخ‌ vax .

    ــ گروه‌ صامتهای‌ st و zd ، بویژه‌ در میان‌ كلمه‌، به‌ ss و zz بدل‌ می‌شوند: دسته‌ daste > دَسّه‌ dasse ، دزدی‌ dozdi > دُزّی‌ dozzi .

    ــ از گروههای‌ ava و uya در افعال‌ پربسامد، av و uy حذف‌ می‌شود و a پایانی‌ به‌ e بدل‌ می‌شود، مانند می‌رود miravad > میره‌ mire ، می‌گوید miguyad > میگه‌ mige .

    در صرف‌ و نحو نیز تفاوتهایی‌ وجود دارد، از جمله‌: 

    ــ به‌ كار بردن‌ پسوند صفت‌ساز u ـ كه‌ مبالغه‌ در صفت‌ را بیان‌ می‌كند، مانند ریشو ، اخمو ، سبیلو .

    ــ استعمال‌ پسوند e ـ كه‌ دلالت‌ بر خودمانی‌ بودن‌ و گاهی‌ تحقیر و معرفه‌بودن‌ پایه‌ كلمه‌ می‌كند، مانند این‌ پسره‌، مَرده‌، زنبیله‌، حَسنه‌.

    ــ استعمال‌ پسوندهای‌ القایی‌ ulu - ، ule - ، lu a - ، eli - ، كه‌ گاه‌ به‌ صورت‌ تغییر یافته‌ واژه‌ و گاه‌ به‌ شكل‌ تغییر نیافته‌ آن‌ ملحق‌ می‌شوند، مانند كوچولو -ulu kuc ، كوتوله‌ kut-ule ، چاقالو cay-alu، گِردِلی‌ gerd-eli .

    ــ به‌ كار بردن‌ پسوند قیدساز و گاه‌ صفت‌ساز «ـَ كی‌» ( aki -) مانند راستكی‌ rast-aki ، یواشكی‌ -yavas-aki .

    ــ استفاده‌ از ضمیر سوم‌ شخص‌ مفرد «اون‌» ( un ) به‌ جای‌ «او» ( u ).

    ــ به‌ كار بردن‌ شناسه‌ سوم‌ شخص‌ مفرد «ـِ ش‌» (es -) با فعلهای‌ ماضی‌ و مضارع‌: رفتش‌ raft-es ، گفتش‌ goft-es ، هستش‌ hast-es .

    ــ استعمال‌ شناسه‌ دوم‌ شخص‌ جمع‌ «ـ ین‌» ( in -) به‌ جای‌ «ـ ید» ( id -) مثل‌ رفتید raftid > رفتین‌ raftin .

    ــ الحاق‌ ضمایر متصل‌ غیرفاعلی‌ به‌ حروفِ اضافه‌، مانند ازش‌، باهات‌ (باتو)، بهشون‌.

    ــ استعمال‌ حروف‌ اضافه‌ تو ( داخل‌ ) tu ، دَم‌ ( نزدیك‌ ) dam ، واسه‌ ( به‌ علت‌ ، به‌خاطِرِ) se ¦va ؛ مانند تو اتاق‌ ، دمِ در ، واسه‌ چی‌ . 

    ــ حذف‌ حرف‌ اضافه‌ «به‌» با فعلهایی‌ كه‌ جهت‌ و حركت‌ را نشان‌ می‌دهند، مانند به‌ قم‌ رفتم‌ > رفتم‌ قم‌ ، به‌ تهران‌ آمد > اومد تهرون‌ .

    ــ حذف‌ حرف‌ اضافه‌ «در» در معنای‌ مكانی‌، مانند من‌ در خانه‌ بودم‌ > من‌ خونه‌ بودم‌ ، شما در اداره‌ بودید > شما اداره‌ بودین‌ .

    ــ حرف‌ اضافه‌ «از» نیز گاهی‌ حذف‌ می‌شود، مانند از كمر به‌ بالا > كمر به‌ بالا .

    ــ استعمال‌ فعلهای‌ بی‌شخص‌ تشنه‌امه‌ (تشنه‌ هستم‌)، گُشنه‌امه‌ یا گُرسنه‌امه‌ (گرسنه‌ هستم‌).

    ــ استفاده‌ از قیدتكرار «هِی‌»، مانند هِی‌ نگو .

    ــ استفاده‌ از صوت‌ «دِ»/ de برای‌ تأكید و نشان‌ دادن‌ خواهشِ بی‌صبرانه‌، مثل‌ دِ برو .

    ــ به‌ كار بردن‌ فعلهای‌ در جریان‌ كه‌ با صورتهای‌ صرف‌ شده‌ فعل‌ داشتن‌ و صورتهای‌ صرف‌شده‌ فعل‌ موردنظر ساخته‌ می‌شوند. فعل‌ داشتن‌ قبل‌ از فعل‌ موردنظر به‌كار می‌رود. این‌ ساختها دارای‌ زمان‌ مضارع‌، ماضی‌ استمراری‌ و ماضی‌ استمراری نقلی‌ است‌، مانند دارم‌ می‌رَم‌ ، داشت‌ می‌رفت‌ ، داشته‌ می‌رفته‌ .

    در ساختمان‌ جمله‌ نیز ترتیب‌ كلمات‌ برحسب‌ «انتقال‌ تكیه‌» تغییر می‌كند: من‌ دیروز رفتم‌ ، دیروز من‌ رفتم‌ ، رفتم‌ من‌ دیروز ... .

نام شناسی و ریشه واژه ها

اگر كسانی كه نمی دانند خاموش باشند و نظری ندهند؛ هیچ اختلافی پدید نمی آید.

تغییر تم سایت

تم های در دسترس

طراح: نقاش